Grunberg de theaterauteur

Over de oorlog van zijn theaterpersonages

Arnon Grunberg: ‘Oorlog onthult een fundamentele waarheid over ons.’ Voor de theaterpersonages van Arnon Grunberg betekent oorlog jezelf vinden doordat je oog in oog met de ander komt te staan. In het heetst van de strijd voelen ze dat bestaan. Na terugkeer uit de oorlog ontbreekt dat gevoel en kunnen ze niet meer verder leven.

Minder bekend is dat Grunberg naast romanschrijver ook theaterauteur is. Nog voor zijn eerste roman Blauwe maandagen, schreef Grunberg het theaterstuk De dagen van Leopold Mangelmann (1993). In 2011 verscheen Grunbergs stuk De Hollanders. Beide stukken stellen oorlog centraal; in Leopold Mangelmann  de Tweede Wereldoorlog en in De Hollanders de oorlog in Afghanistan.

In Grunbergs werk is oorlog een terugkerend thema. In een interview met Paul Rösenmuller (2005) geeft hij aan dat dit komt doordat zijn joodse ouders de Tweede Wereldoorlog overleefden en dit indirect invloed heeft op alles wat hij schrijft, zo ook op zijn theaterstukken. De functie die oorlog heeft voor de theaterpersonages van Grunberg wordt duidelijk aan de hand van twee personages.

Functies die Grunberg aan oorlog toekent

In zijn boek Kamermeisjes en soldaten (2009), waarin Grunberg als embedded journalist onder andere naar Afghanistan gaat, schrijft hij het volgende:

Oorlog onthult   een fundamentele waarheid over ons, […] Wie niet weet wie hij was, weet niet             wie hij is. Maar wie niet weet in welke wereld hij leeft, wie dus niet weet wie de ander is, weet     uiteindelijk net zomin wie hijzelf is. Wie je echt bent, kan uiteindelijk alleen worden         vastgesteld oog in oog met de ander.

We hebben de oorlog nodig om oog in oog te komen met de ander en zo te kunnen vaststellen wie we zijn. Grunberg gaat zelfs nog een stapje verder als hij zegt: ‘Ze willen me doden, dus ik besta.’ Grunberg voelt dat hij bestaat wanneer hij zich in een oorlogssituatie bevindt en ook de personages uit zijn theaterstukken voelden dit in de oorlog. Juist het leven na de oorlog is volgens Grunberg traumatiserend, omdat men onder de extreme omstandigheden van die oorlog gedrag heeft moeten vertonen dat niet meer rijmt met normale omstandigheden. De citaten over de theaterpersonages personages die volgen, laten dit zien.

Mevrouw Mangelmann, Leopolds moeder (Leopold Mangelmann)
Mevrouw Mangelmann voelde in het kamp ze dat ze bestond, nu lijkt het haar niet meer te lukken. Haar echtgenoot maakt dit duidelijk wanneer hij aan Leopold vertelt:

MENEER MANGELMANN
Je moeder heeft heimwee naar haar kamp.
Dat is de enige plaats waar ze kan leven.

Mevrouw Mangelmann ervaart de terugkomst uit de oorlog als een groter trauma dan de oorlog zelf. Daar wist ze immers wie ze was, nu bestaat ze niet meer.

Thijs, Afghanistan-veteraan (De Hollanders)          
Thijs weet sinds hij terug is uit Afghanistan niet hoe hij zich in Nederland moet gedragen. Afghanistan betekende alles voor hem, daar vond hij wie hij was, daar bestond hij:

THIJS
Het was de wip van ons leven.
Afghanistan.

De seksuele metafoor reflecteert hoe Thijs over zijn tijd in Afghanistan denkt: het was de beste tijd van zijn leven. Sinds zijn terugkeer loopt hij met zijn ziel onder zijn arm, hij weet niet meer wie hij is nu hij zich niet meer in de strijd bevindt.

Voor de twee besproken personages betekent oorlog jezelf vinden. De functie van oorlog voor de personages van Grunbergs theaterstukken is dat ze voelen dat ze bestaan.

– Afra Boot

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.