De mens als egeltje prikkebol

Romanpersonages en hun zoektocht naar balans

De balans zien te vinden tussen zelfstandigheid en verbondenheid met anderen, dat is een cruciale voorwaarde voor goed burgerschap binnen onze samenleving. Vier romans van Arnon Grunberg tezamen vertellen ons het verhaal over de burger en zijn zoektocht naar deze balans.

Dat veel van Arnon Grunbergs personages zich niet thuis willen of kunnen voelen in de samenlevingen waarin zij zich bevinden, wordt in menig interview door de schrijver erkend. Het gedrag van de hoofdpersonages in vier van zijn romans lijkt echter de zoektocht te illustreren van een burger die keurig aan zijn maatschappelijke plicht probeert te voldoen. Het gedrag van deze burger die zijn plaatsje probeert te vinden in de beschaving, past bij het gedrag van de egel zoals de filosoof Arthur Schopenhauer dit vergeleek met het gedrag van de mens:

‘Egeltjes kruipen op een koude herfstavond dicht bij elkaar om het warm te hebben, maar als ze te dicht komen, doen ze elkaar pijn met hun stekels en moeten ze dus weer afstand zoeken. Met als gevolg dat ze het weer koud krijgen, terug dichter komen en elkaar weer pijn doen.’ – Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Iedere fase in de gedragslijn van de egel, wordt belichaamd door een personage van Arnon Grunberg. Waar het egeltje op zoek is naar warmte, zijn de hoofdpersonages op zoek naar de balans tussen zelfstandigheid en verbondenheid. Te beginnen bij Grunbergs debuutroman Blauwe maandagen (1994), waarin het personage in zijn zoektocht naar verbondenheid steeds maar weer contact zoekt met prostituees. Hoofdpersonage Marek in De geschiedenis van mijn kaalheid (2004) vindt uiteindelijk verbondenheid bij zijn vriendin Mica, net als het egeltje warmte vindt bij zijn soortgenoten. Jörgen Hofmeester in de roman Tirza (2006), illustreert het keerpunt; het moment waarop de egel met zijn stekels zijn soortgenoten pijn doet. De ziekelijke verbondenheid die het hoofdpersonage voelt met zijn dochter, drijft hem namelijk zover dat hij haar doodt. Het egeltje dat afstand neemt, zien we terug in het hoofdpersonage Roland Oberstein in Huid en haar (2010). Dit werkbeluste personage geeft de voorkeur aan zelfstandigheid en weert verbondenheid af, omdat dit hem belemmert in zijn bezigheden.

Is ‘de balans’ voor deze actieve burger binnen een samenleving vindbaar, of ontbreekt de eindbestemming en is daardoor de zoektocht oneindig? Wellicht dat een antwoord op die vraag gegeven wordt in een van de komende romans van de alomtegenwoordige schrijver.

– Renate Veerman

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.