Grunberg als zoon

Grunberg en zijn moeders

‘Ik zou nooit zelfmoord plegen zolang mijn moeder nog leeft. Zolang zij leeft is het leven een verplichting’, verzucht Arnon Grunberg geëmotioneerd wanneer hij in 2006 voor een IKON-documentaire met Paul Rosenmöller Auschwitz bezoekt. Grunbergs bejaarde moeder, Hannelore Klein, neemt een prominente plaats in in het leven van de schrijver. Hoewel ze door bekenden wordt omschreven als bikkelhard, zegt Grunberg dat zijn moeder in zijn leven op de eerste plaats komt – gevolgd door schrijven en, op de derde plek, zijn vriendin. Ook in zijn romans spelen (vaak dominante) moederfiguren een prominente rol.

Blauwe Maandagen

Grunbergs moeder overleefde als meisje Auschwitz, maar verloor daarbij haar ouders. Ook de moeder in Grunbergs debuut Blauwe Maandagen is een kampslachtoffer, en daardoor ernstig getraumatiseerd. Ze vertoont enigszins vreemd gedrag. Zo dwingt ze Arnon (de hoofdpersoon) om zijn door een hersenbloeding verlamde vader eten te voeren, zelfs als hij daar uiteindelijk in stikt. Ze noemt haar zoon een onmens, maar probeert hem wel uit alle macht bij zich te houden. In een interview uit 2001 met Elsevier stelt Grunberg dat iedereen een persoonlijke oorlog uit te vechten heeft. Wat zijn eigen oorlog is? ‘De oorlog van moeder en zoon tegen de vader. Moeder en zoon die de vader proberen eronder te krijgen. Als dat gelukt is, verraadt de moeder het bondgenootschap met de zoon.’ Deze ietwat ongezonde moeder-zoonrelatie is een thema dat niet alleen in het vroege werk van Grunberg wordt uitgewerkt.

Marek van der Jagt

Ook in de romans van Marek van der Jagt zitten moeder en zoon elkaar steeds weer op de lip. In De geschiedenis van mijn kaalheid geeft de hoofdpersoon zijn moeder de schuld van het feit dat zijn penis een ondermaats formaat heeft. De obsessie met de grootte van zijn geslacht en zijn flamboyante moeder leiden er uiteindelijk toe dat hij zijn moeder van een steile bergwand afduwt, haar dood tegemoet.

In Gstaad 95-98 neemt de relatie tussen moeder en zoon nog extremere vormen aan: de zoon likt op jonge leeftijd zijn moeder schoon nadat ze naar de wc is gegaan, en steekt zichzelf met een schaar in zijn anus omdat hij wil bloeden zoals zijn moeder. Uiteindelijk weet hij zich toch van haar los te rukken door een jong meisje te ontvoeren en te vermoorden, waarna zijn moeder concludeert dat het meisje belangrijker voor hem is dan zijzelf. In de romans van Marek van der Jagt lijkt de enige mogelijkheid om je als zoon van je moeder los te maken te liggen in grof geweld.

Losmaking

In alle romans van Grunberg lijkt losmakingsproblematiek een rol te spelen. Moeders en zonen wervelen om elkaar heen, trekken elkaar aan en stoten elkaar af in relaties die gepaard gaan met fysiek en verbaal geweld, maar ook met enorme aantrekkingskracht. De moeders zijn vaak getraumatiseerd en enigszins emotioneel gehandicapt, de zoons hebben moeite zich op een gezonde manier tot de moeders te verhouden.

Ook de auteur zelf lijkt moeite te hebben zich los te maken van zijn moeder. In een documentaire van David Kleijwegt over zijn veertigjarige verjaardag vertelt hij dat hij zes keer per dag telefoneert met haar, en dat zijn vriendin daar niet blij mee is:

Mijn vriendin schudde misprijzend haar hoofd. Ik troostte me met de gedachte dat sommige Italiaanse mannen nog intensiever contact met hun moeder hebben, ook telefonisch. Wanneer we in een restaurant zitten zeg ik tegenwoordig: even plassen. Op het herentoilet fluister ik dan: ben jij dat. Een voorbijganger zou kunnen denken dat ik met mijn minnares telefoneer. Het is mijn moeder.

– Aafke Romeijn

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.