Grunberg de overlevingsstrateeg

‘Ik ben er beter aan toe dan menigeen’

Overleven vereist: aanpassen, conformeren, manipuleren en je laten manipuleren. Geen mens kan zich aan dit mechanisme onttrekken. Wie dit wel probeert en zich weigert te laten bespelen, reduceert zijn overlevingskansen. Voor velen onder ons blijft dit onopgemerkt, maar voor Arnon Grunberg niet. Hij signaleert als geen ander dat men zich dient te conformeren aan de geldende gedragscodes in zijn omgeving om te voorkomen als ‘abnormaal’ gelabeld te worden, of nog erger: van het leven beroofd te worden. Middels zijn romans, zoals De man zonder ziekte, laat hij zien hoe het weigeren af te zetten van humanistisch getinte oogkleppen fatale gevolgen kan hebben.

Met de opvatting dat een normaal mens normaal is omdat hij zich aanpast, treedt Grunberg in de voetsporen van W.F. Hermans, die schreef: ‘Het is een verworvenheid van deze eeuw de misdadiger te zien als iemand met aanpassingsmoeilijkheden’. Beide auteurs illustreren met hun personages dat menselijk falen door een gebrek aan welwillendheid om je te assimileren ontstaat en laten bovendien zien hoe wij ons nog altijd laten bedriegen door humanistische idealen.

Neem het hoofdpersonage uit Grunbergs De man zonder ziekte, Samarendra. Die beheerst het overleven onvoldoende. Dit wordt pas duidelijk wanneer hij het voorname Zwitserland verlaat, waar hij zich wél laat bespelen door zijn omgeving. Hij hecht aan beschaving, conformeert zich aan de heersende ideeën. In confrontatie met een andere werkelijkheid wordt Sam uit evenwicht gebracht. In een onhandige poging zich te schikken aan zijn nieuwe context, blijft hij hardnekkig in onze humanistische gemeenplaatsen geloven. Hier geen afstand van doen, is een vergissing die hem fataal wordt.

Grunberg zelf zoekt weliswaar de grenzen op, maar produceert gedrag dat wij als normaal beschouwen. Als geen ander kan hij zich als een kameleon assimileren aan zijn omgeving.  Zijn moeder ziet Grunberg als zijn grote voorbeeld als het op overleven aankomt. De traumatische bagage die zij heeft meegenomen uit de Tweede Wereldoorlog vormt Grunbergs voedingsbodem. ‘Van jou heb ik geleerd dat het zinloos is je te verzetten tegen wetten en regels’, schrijft hij aan zijn moeder in een brief, gebundeld in Omdat ik u begeer, ‘[…] bestrijden wat niet te bestrijden valt, is je eigen doodvonnis tekenen.’

Grunberg is er beter aan toe dan Sam, ‘want ik heb om me heen gekeken en me aangepast aan de omstandigheden.’ Hij legt Sams zelfoverschatting, die zijn waarden als universele waarden beschouwt,  bloot als een illusie en een gebrek aan flexibiliteit. En met De man zonder ziekte ontgoochelt Grunberg ons zelfgenoegzame humanisme.

Verder lezen: De mens als speelgoedauto

– Maura Bless

Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.