Grunberg en de Jood

Over de dubbelrol van de mens volgens Arnon Grunberg

‘Een goede Jood is een dode Jood.’ Op deze gedachte baseert het christendom zich volgens Grunberg, is te lezen in een Yasha-column uit 2007. Verraad ligt, volgens de auteur, nog altijd op de loer voor joden in de westerse christelijke samenleving. Toch vervult de jood in Grunbergs werk niet alleen de rol van zondebok maar is hij ook verrader. Wat wil de auteur hiermee bereiken?

Tweede-generatie-slachtoffer
Jood word je doordat anderen je als jood zien, vertelt Grunberg tijdens een gezamenlijke reis met Paul Rosenmöller naar Auschwitz in een documentaire uit 2005. De angst om opnieuw door anderen voor zondebok te worden uitgemaakt erft de auteur van zijn ouders. Zijn moeder zat tijdens de Holocaust in Auschwitz en zijn vader woonde op verschillende onderduikadressen. Al hebben zij de oorlog overleefd, echt leven is na 1945 niet meer mogelijk voor hen. En ook niet voor Grunberg. Als tweede-generatie-slachtoffer voelt hij een ‘onschuldige schuld’, omdat niet hij, maar zijn ouders de oorlog hebben meegemaakt. Hoewel hij er niets aan kan veranderen had de auteur liever dat het lot hem had getroffen. Ook Grunbergs personages nemen vaak, alsof zij messiaanse figuren zijn, de lasten van anderen op zich.

Joodse verlosser en Hitler-lookalike
Bijvoorbeeld Xavier Radek in Grunbergs roman De joodse messias. Hij is de kleinzoon van een SS’er maar vastberaden de lijdende joden te troosten. Deze manier van ‘redden’ pakt vaak tegenovergesteld uit.

Xavier doet zich voor als jood om het vertrouwen van het joodse volk te wekken. Om ‘echt’ jood te worden laat hij zich besnijden door een halfblinde man. Deze besnijdenis verloopt desastreus: Xavier verliest een teelbal. De besnijder wordt door de maatschappij uitgejouwd als zondebok en pleegt zelfmoord in de gevangenis.

Naast zijn nazi roots, uiterlijk en ene teelbal lijkt ook Xaviers einde veel op dat van de nazileider. Net als Adolf Hitler verraadt ook de christusachtige Xavier de joden. Voor beide vertegenwoordigers van de westerse christelijke samenleving geldt: ‘een goede jood is een dode jood’.

Dader en slachtoffer
Xavier en de besnijder zijn dader en slachtoffer ineen. Xavier verliest een lichaamsdeel maar zorgt er indirect ook voor dat de besnijder door de samenleving wordt verstoten. Deze dubbelrol van zondebok en verrader wordt in de roman door joden en niet-joden gespeeld. Grunberg wil de illusie vernietigen dat de jood na de Holocaust enkel slachtoffer is. Hij refereert hierbij, ook in De joodse messias, aan het conflict met de Palestijnen waarbij de joden vooral daders zijn. De Palestijnen op hun beurt vervullen ook weer beide rollen in de roman. Niemand is enkel slachtoffer of in essentie beter dan de ander in Grunbergs werk. Iedereen heeft het beest maar ook de schoonheid in zich. Grunberg ontmaskert de duistere kant van de mens.

– Eline Dragt
Recent Related Posts

Reacties zijn gesloten.